Díli, 28 Jullu 2026 – Sua Exelénsia Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ofisialmente lansa operasaun komersiál Kabu Submarinu Timor-Leste iha “Sede Cabo de Timor-Leste, Empreza Pública” (CTL, E.P.), iha Suku Bebonuk, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Díli.
Serimónia lansamentu ne'e partisipa mós husi Sua Exelénsia Ministra Edukasaun, Dra. Dulce de Jesus Soares.
Iha nia diskursu, Primeiru-Ministru hatete katak lansamentu operasaun komersiál ida-ne'e marka pasu importante ida ba Estadu Timor-Leste iha área konektividade dijitál.
“Operasaun komersiál ida-ne'e sei fó oportunidade ba povu timoroan atu asesu ba kapasidade internasionál ne'ebé boot liu, no sai baze ba prestasaun servisu internet ne'ebé lalais, konfiável no asesível liu,” dehan Primeiru-Ministru.
Nia esplika katak desizaun Governu atu investe iha kabu submarinu internasionál ho fibra ótika reflete vizaun dezenvolvimentu tempu naruk ne'ebé estabelese ona iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030.
Tuir Xefe Governu, Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu rekoñese katak telekomunikasaun moderna hanesan elementu importante tebes atu sustenta dezenvolvimentu ekonómiku, hadi'a setór edukasaun no saúde, hametin governasaun ne'ebé efikás no hasa'e konektividade entre povu Timor-Leste ho mundu.
“Kabu submarinu agora sai ona parte importante husi infraestrutura estratéjika nasionál. Objetivu prinsipál husi infraestrutura ida-ne'e mak atu serve povu Timor-Leste. Iha mundu ohin loron, divizaun dijitál sei kontinua haketak nasaun sira ne'ebé dezenvolve ho nasaun sira ne'ebé menus rekursu,” subliña Primeiru-Ministru.
Primeiru-Ministru mós afirma katak susesu husi projetu ida-ne'e sei sukat husi nia kapasidade atu hadi'a moris povu nian. Tanba ne'e, nia husu atu kabu submarinu ida-ne'e bele fó benefísiu diretu ba alunu no profesór sira, liuhusi hasa'e asesu ba rekursu edukativu no aprendizajen dijitál ne'ebé di'ak liu.

[PORTU]
PRIMEIRO-MINISTRO XANANA: CABO SUBMARINO DEVE AJUDAR ALUNOS E PROFESSORES A TEREM MELHOR ACESSO À APRENDIZAGEM DIGITAL
Díli, 28 de julho de 2026 – Sua Excelência o Primeiro-Ministro, Kay Rala Xanana Gusmão, lançou oficialmente a operação comercial do Cabo Submarino de Timor-Leste, numa cerimónia realizada na sede da Cabo de Timor-Leste, Empresa Pública (CTL, E.P.), situada no Suco de Bebonuk, Posto Administrativo de Dom Aleixo, Município de Díli.
A cerimónia contou igualmente com a presença de Sua Excelência a Ministra da Educação, Dra. Dulce de Jesus Soares.
No seu discurso, o Primeiro-Ministro afirmou que este lançamento representa um marco importante para o Estado de Timor-Leste no domínio da conectividade digital.
“A entrada em funcionamento desta operação comercial proporcionará aos timorenses acesso a uma capacidade internacional significativamente superior, estabelecendo as bases para um serviço de Internet mais rápido, fiável e acessível”, declarou o Chefe do Governo.
Kay Rala Xanana Gusmão explicou que a decisão do Governo de investir na ligação internacional por cabo submarino de fibra ótica reflete a visão de longo prazo definida no Plano Estratégico de Desenvolvimento 2011–2030.
Segundo o Primeiro-Ministro, o Plano Estratégico de Desenvolvimento reconhece que as telecomunicações modernas constituem um elemento essencial para impulsionar o desenvolvimento económico, melhorar a educação, reforçar os serviços de saúde, promover uma governação mais eficaz e fortalecer a ligação entre a população timorense e o resto do mundo.
“O cabo submarino passa agora a integrar as infraestruturas estratégicas nacionais. O seu principal objetivo é servir o povo timorense. Em todo o mundo, a divisão digital continua a separar os países mais desenvolvidos dos países com menos recursos”, sublinhou.
O Chefe do Governo acrescentou ainda que o sucesso deste projeto será avaliado pela sua capacidade de melhorar a qualidade de vida da população.
Defendeu, igualmente, que esta infraestrutura deve contribuir para que alunos e professores tenham melhor acesso aos recursos educativos e à aprendizagem digital.
Elias da Costa
Media do Ministério da Educação