DILI, 15 JULLU 2026— Sua Exelénsia Ministra Edukasaun, Dra. Dulce de Jesus Soares, simu audiénsia ofisiál ho delegasaun husi Uniaun Nasionál Eskuteiru Timor-Leste (UNE-TL) iha edifísiu Ministériu Edukasaun, Dili.
Enkontru ne’e ho objetivu prinsipál atu diskute no finaliza preparasaun ba realizasaun Jambore Munisípiu Bobonaro (JAMMBO) 2026 ne’ebé sei sai eventu boot ba movimentu eskuteiru iha tinan ida-ne’e.
Ministra edukasaun Dulce de Jesus Soares subliña katak iha eskola, estudante sira aprende ona kona-ba matéria importante sira hanesan protesaun ba meio ambiente no mudansa klimátika maibé liuhusi Jambore, teoria sira-ne’e sei sai asaun reál iha terrenu.
"Jambore ne’e sai fatin ida hodi hanorin estudante sira atu pratika matéria kurríkulu ne’ebé sira aprende ona kona-ba protesaun ba meio ambiente no mudansa klimátika. Sira sei aprende la’ós de’it ho teoria, maibé mós ho asaun," dehan Ministra.
Ho tema sentrál “Aprende ho Natureza no Transforma ho Kriatividade”, partisipante sira iha Eskola Téknika Vokasionál Agrìkola (ETA) Moleana, Bobonaro sei partisipa iha atividade oioin. Atividade sira ne’e inklui pratika plantasaun ai no reflorestasaun, konservasaun bee no rai, jestaun fo’er, no mós diskusaun grupu kona-ba impaktu mudansa klimátika ba komunidade.
Nia esplika katak objetivu husi atividade sira-ne’e maka atu fó esperiénsia direta ba estudante sira. Hodi nune’e, sira-nia kompreensaun ba matéria eskola bele kle’an liután no bele aplika iha sira-nia moris loron-loron.
Aleinde ne’e, Ministra mós hateten Jambore 2026 sei sai ponte importante atu prepara estudante sira ba kompetisaun sira iha nivel aas liu.
Liuhusi prátika ne’e, estudante sira sei aprende oinsá atu identifika problema ambientál, oinsá atu buka solusaun, no oinsá atu hanoin kriativamente. Ida-ne’e maka baze importante ba sira atu bele kompete iha kompetisaun sientífiku iha nivel nasionál no mós iha mundu internasionál," tenik Ministra Dulce.
Nia hatutan katak koñesimentu ne’ebé hetan iha Jambore sei ajuda tebes estudante sira atu aumenta sira-nia abilidade. Ida-ne’e importante hodi ajuda sira-nia preparasaun ba _kompetisaun sientífiku iha mundu internasionál_.
Profesór sira ne’ebé partisipa mós sei iha papél estratéjiku atu orienta estudante sira hodi dezenvolve ideia no projetu ki’ik sira ne’ebé relasiona ho ambiente. Projetu sira ne’e iha futuru bele sai hanesan preparasaun ba sira atu partisipa iha feira sientífika no kompetisaun sientífiku seluk.
Iha okaziaun hanesan, Komisáriu Nasionál UNE-TL aprezenta relatóriu kona-ba progresu preparasaun ba “JAMMBO 2026”.
Tuir planu, atividade ne’e sei realiza iha Eskola Téknika Agrikola (ETA) Moleana, Postu Administrativu Maliana, Suku Ritabou, Aldeia Moleana, Munisípiu Bobonaro.
Jambore sei hahú iha loron 27 Jullu no sei remata iha loron 2 Agostu 2026. Durante loron 7, estudante sira husi nivel ensinu báziku to’o ensinu sekundáriu, hamutuk ho sira-nia profesór orientadór, sei hamutuk iha akampamentu.
"Ami nia objetivu prinsipál iha enkontru ohin maka atu aprezenta ami-nia Estrutura Organizasaun Foun no mós atu relata preparasaun ba atividade Jambore iha Bobonaro," dehan Komisáriu UNE-TL.
Nia mós informa katak iha enkontru ne’e, parte rua diskute mós kona-ba asuntu institusionál. Asuntu ne’e maka kona-ba Estatutu UNE-TL, espesifikamente Artigu 19, Númeru 2, Alinea S, ne’ebé regula kona-ba mekanizmu nomeasaun ba kargu Reprezentante Governu nian iha Konsellu Nasionál UNE-TL. Klarifikasaun ba pontu ne’e ho objetivu atu hametin liután relasaun institusionál entre Governu ho UNE-TL.
Rekorda fali katak UNE-TL ho Ministériu Edukasaun servisu hamutuk ona durante tinan barak nia laran. Parseria ne’e ho objetivu atu suporta estudante sira liuhusi programa edukasaun sívika, formasaun dixiplina, no mós haburas valór respeita malu iha sosiedade.
Ministra Edukasaun Dulce de Jesus Soares reafirma nia kompromisu katak Ministériu sei kontinua suporta programa sira husi UNE-TL. Tanba nia fiar katak investimentu ba joven sira maka investimentu ba futuru nasaun nian.
Governu haree movimentu eskuteiru hanesan parseiru estratéjiku iha misaun atu forma jerasaun foun ne’ebé iha karater forte, iha koñesimentu, no iha responsabilidade ba nasaun no ba natureza," tenik Ministra.
Ministériu Edukasaun konvida inan-aman, dirijente eskola, no komunidade tomak iha Timor-Leste, liu-liu iha Munisípiu Bobonaro, atu apoia no fó motivasaun ba estudante sira atu partisipa ativu iha JAMMBO 2026.

[PORTU]
MINISTRA DA EDUCAÇÃO E UNE-TL REAFIRMAM COMPROMISSO COM O SUCESSO DO JAMBOREE NACIONAL 2026 EM BOBONARO
Díli, 15 de julho de 2026 – A Ministra da Educação, Dra. Dulce de Jesus Soares, recebeu em audiência oficial uma delegação da União Nacional dos Escuteiros de Timor-Leste (UNE-TL), nas instalações do Ministério da Educação, em Díli, para analisar e concluir os preparativos do Jamboree no Município de Bobonaro (JAMMBO) 2026, um dos principais eventos do movimento escutista no país este ano.
Durante o encontro, a Ministra sublinhou que os estudantes já adquirem, nas escolas, conhecimentos sobre proteção do ambiente e alterações climáticas, mas destacou que o Jamboree permitirá transformar esses conhecimentos teóricos em experiências práticas.
“O Jamboree constitui uma oportunidade para os estudantes aplicarem, no terreno, os conteúdos curriculares relacionados com a proteção do ambiente e as alterações climáticas. Não aprenderão apenas através da teoria, mas também pela prática”, afirmou a Ministra.
Sob o lema “Aprender com a Natureza e Transformar com Criatividade”, o evento decorrerá na Escola Técnica Vocacional Agrícola (ETA) de Moleana, no Município de Bobonaro, e reunirá estudantes e professores em diversas atividades educativas e ambientais. O programa inclui ações de plantação de árvores e reflorestação, conservação da água e do solo, gestão de resíduos e debates sobre o impacto das alterações climáticas nas comunidades.
Segundo a Ministra, estas atividades proporcionarão aos estudantes uma aprendizagem prática que reforçará a compreensão das matérias lecionadas nas escolas e facilitará a sua aplicação no quotidiano.
A governante acrescentou ainda que o Jamboree 2026 servirá também como plataforma de preparação para futuras competições científicas, tanto a nível nacional como internacional.
“Através destas atividades, os estudantes desenvolverão competências para identificar problemas ambientais, encontrar soluções e pensar de forma criativa. Estas capacidades constituem uma base importante para a participação em competições científicas nacionais e internacionais”, salientou.
A Ministra referiu igualmente que os professores participantes terão um papel estratégico na orientação dos estudantes, incentivando o desenvolvimento de pequenas iniciativas e projetos ligados ao ambiente, que poderão futuramente ser apresentados em feiras e concursos científicos.
Na mesma ocasião, o Comissário Nacional da UNE-TL apresentou um relatório sobre o progresso dos preparativos do JAMMBO 2026.
De acordo com o plano estabelecido, o evento terá lugar na Escola Técnica Agrícola (ETA) de Moleana, situada na Aldeia Moleana, Suco Ritabou, Posto Administrativo de Maliana, Município de Bobonaro, entre 27 de julho e 2 de agosto de 2026. Durante sete dias, estudantes do ensino básico e secundário, acompanhados pelos respetivos professores orientadores, participarão num acampamento educativo.
O Comissário Nacional explicou que a reunião teve igualmente como finalidade apresentar a nova estrutura organizativa da UNE-TL e atualizar o Ministério da Educação sobre o estado dos preparativos do evento.
Além dos aspetos organizativos, as duas partes analisaram questões institucionais relacionadas com o Estatuto da UNE-TL, nomeadamente o Artigo 19.º, n.º 2, alínea s), que regula o mecanismo de nomeação do representante do Governo no Conselho Nacional da organização. Segundo o responsável, esta clarificação visa reforçar a cooperação institucional entre o Governo e a UNE-TL.
Foi igualmente recordado que a parceria entre o Ministério da Educação e a UNE-TL se mantém há vários anos, promovendo programas de educação cívica, formação em disciplina e desenvolvimento dos valores de respeito mútuo entre os estudantes.
A Ministra da Educação reafirmou o compromisso do Ministério em continuar a apoiar as iniciativas da UNE-TL, considerando que o investimento na juventude representa um investimento no futuro do país.
“O Governo considera o movimento escutista um parceiro estratégico na missão de formar uma nova geração com forte caráter, conhecimento e sentido de responsabilidade para com a nação e a natureza”, concluiu a Ministra.
O Ministério da Educação apelou ainda aos pais e encarregados de educação, dirigentes escolares e à comunidade em geral, em particular no Município de Bobonaro, para apoiarem e incentivarem a participação ativa dos estudantes no JAMMBO 2026.