Sei Halo Mudansa Ba Diretór no Funsionáriu ME

Ministériu Edukasaun (ME) iha tempu badak sei halo mudansa ba nia diretór no funsionáriu sira, hahú loron 7 fulan Maiu, Ministériu Edukasaun iha ona planu atu halo mudansa ba direitór no funsionáriu sira ne’ebé la halo servisu. Asaun ida ne’e foti, atu hadia servsiu husi nível nasional to’o distritu, atu hatudu servisu profesional.
Ita sei dauk atinji grau masimu ezekusaun hanesan servidór estadu. Prinsipalmente hanesan diretór hanesan líder iha instituisaun, hau hanoin la’os hanesan novidades foun ona ita atu rekoñese ita nia an katak ita la halo buat ida diak liu ita hatete sai no onestu
Tanba Ministériu ida boot, ema hotu-hotu la’o tuir nia hakarak deit depois ita la responde ba preokupasaun fundamental iha eskola, Ensinu pré-eskolár, báziku no sekundáriu to’o ensinu superiór kestaun fundamental hanesan merenda eskolár, konsesoens eskolár, ativasaun ba bolsa no servisu
Diresaun hotu tenki iha responsavel morál no profesional mai estrutura hirarkia ministerial nee mai vise ministra atu hato’o ba susesu no dezafius saida mak halo no saida mak seidauk halo.
Ensinu Sekundáriu no Tékniku Vokasional nune’e mos ba ensinu superiór servisu inspesaun hanesan Primeiru Ministru lamenta tebes katak ADN tun báze haré kondisaun eskola no koñese profesór sira.
ita boot nia inspetór sira la hatene eskola hira, alunu hira no profesór nain hira no iha diretór barak, tanba nee maka diretór sira tempu fundamental ita atu komprova ita hotu-hotu loro-loron nakonu hanesan ohin ne’e ita nakonu iha sala ne’e.
Diretór ida bele konta iha distritu ninian nível Ensinu Báziku no Sekundáriu ne’e halo saida tanba ita la mobiliza konsistensia ho kuarensia konaba ita nia planu asaun sira reforma progresiva no sistemátika entaun ita nia mestre sira ba forma instituisaun partidária polítika para depois ida-idak la’o tuír ninia hakarak maibé keta haluha profesór hanesan profesór serví estadu, formadór no edukador ba nasaun ne’e.
Tanba ita servisu ba interese komum no edukasaun ba ema hotu, edukasaun laiha partidu ida nian tanba ida ne’e diretór sira tenki konsente konaba ida ne’e se kuandu diretór ida latama ona iha strutura husu ba nia an tanba sa mak nia la hetan konfiansa no tanbasa maka nia sai husi kargu diretór duke halo propaganda arbiru forma ida ne’e ida neba no kontra polítika guvernu nian no kontra linguamaternal, kontra reforma kurikular no kontra asoens hotu polítika Ministériu nian.
Diretór ida la bele túr hela de’it iha nia kadeira to’o tinan 5-10 maibé presiza asosiasaun no tranzisaun para hanesan ne’e figura foun no ita bele sai hanesan fali advisor.
Diretór tenki iha hanoin konaba saida mak nia halo, se nia diretor mak buat ida kiik halai to’o mai ministru entaun hau hanoin ita lalika sai diretor tanba ita sei dauk prense kriteria hau dehan dala ida tan ohin dia 7 Maio to’o fulan Junhu tenki iha mudansa radikal iha Ministériu ita koalia konaba moviementu radikal ita tenki halo mudansa radikal no tenki sai pesoal renovadas no iha esperitu hodi servi ba povu se lae ita labele muda ita nia an durante ne’e ami koalia diak hela deit ita sai direitor tanba kargo, autoridade ou tanba poder maibe sai direitor tanba servi no sai ejemplu i nia iha uluk tiha mak sira seluk tuir no ita tenki konsistensia kat a k oras ne’e espesialmemte dedikada ba ita funsaun publika ita iha ne’e.
Diretór ruma atu sai ba fatin ruma presiza informa ba nia supervisor direitu konaba asaun no atividade nia atu ba. Maluk sira no belun sira ha’u koalia maka’as maibé ho fuan ho laran mos atu haré situasaun realidade ministériu nian.
Primeiru Ministru dehan ita servisu de’it iha leten no ema iha kraik la halo buat ida no ha’u dehan tiha ona ba PM katak ne’e lós duni tanba, iha báze halo buat ruma tenki, iha provas ruma no ita iha diretór distritu 13, no iha superintendente no inspetor sira, INSTITUTU INFORDEPE. asaun halo formasaun sira lao ona oinusa.
Programa merenda eskolár ne’ebé durante ne’e iha problemátiku ne’e la’o oinusa no solusaun halo nusa prestasaun ba servisu iha parte Planu no Finansa nian la’o h a l o nusa dalaruma diretór sira ita fo tiha konfiansa atu kaer servisu ida ne’ebé politik ministériu atu fo apoiu masimu purijemplu teknik sira ou konsultór mai ho tempu badak, presiza tempu diretór sira maka tenki akompaña to’o prosesu ne’e remata. atu fó másimu ba ekipa la’os ema ho vizaun kontraditóriu no negativu pesimista ba konaba Ministériu nia komportamentu hanesan institusaun, diretór sira hotu inklui ba karta edukativa no espozisaun ba siénsia nian.
Maluk sira ita túr iha fatin ne’e nakonu, ha’u haré hanesan dezafius boot ida tanba lolós ne’e direór sira tenki ba iha distritu halo planu iha ne’ebá, konvoka runiaun konvida vise ministra sira ita sai diretór to’o sai avó diretór tiha mós ita lahalo buat ida ba ita nia bei oan sira. ita iha intelejente, iha matenek iha fatin ida ne’e de’it. Maibe, wainhira sai ba liur ita labok an no maten hotu.
Komesa ohin reforma pesoal funsionáriu ou diretór sira. hakarak sai diretór tenki hatudu katak nia diretórkompetente, responsabel, profesional no iha kredibel atu bele lori transformasaun, se la’e ita halimar liu.
ita diretur kontente sa’e kareta mesak diak de’it hola tiha kareta diak, haluha tiha nia misaun fundamental hanesan líder. Ha’u hanoin ita nia problema agora maka problema morál ho konsiénsia. Ita iha ne’e koalia rona malu maibe, wainhira sai ba liur laiha ema ida atu hola medidas foun atu mai hatoo Vise Ministra pré-eskolár no ensinu báziku esforsu maka’as ba reforma kurrikulár maibé balun sei kontra ba hato’o lian iha Parlamentu ida ne’e la vale maibé ita tenki iha konsiensia katak edukasaun evolusaun ida konstan, ita labele kaer buat ida tuan ne’ebé Indonezia husik hela mai ita depois dezatualiza, mestri sira mós úza métodu antigu atu hanorin.
Diretur sira iha problema ida maka entre diretór ho chefe departamentu, iha problema hanesan diretór ne’e iha planu diak ba fali iha chefe departamentu sira aperta fali diretór halo book an mós ladiak no programa ida diak la halo. tanba ne’e maka, tenki iha diálogu no rona malu atu bele iha mudansa.
Ita iha ne’e tanba misaun fundamental tebes imajina diretór sira preokupa liu maka konferensia internasional no seminar. Maibe, haluhan tiha uma laran no ema nia konvite maka manda fali ita tanba ne’e diak liu haluha tiha konferensia sira ne’e no ita konsentra ita nia uma laran. “Ita boot sira maka diretór no funsináriu públiku. Ita boot sira nia área maka ne’e, hakarak involve an iha polítiks prepara an ba partidu hodi avansa ba oin hodi sai ministru nune’e para halo mudansa ida nee deit mak ita bele halo enkuantu ita funsináriu públiku ita kumpri ba lei estatutu ba funsaun públika ita labele viola no kontra tanba iha Ministériu ne’e barak mak kontra lós deit tanba hanoin katak ministériu ne’e boot demais ne’e maka hanoin superiór sira la kontrola ida,”dehan Bendito.
Konaba merenda eskolár ne’e hanesan solusaun laiha tiha de’it, fós dodok iha armazen sira ne’e ami tenki haré no halo polítika dezaziamentu, ha’u rona ona advise ida husi ema boot ida katak agora hamos ona armazen tenki hamos funsionáriu iha ministériu ne’ebé maka la halo servisu no ha’u tenki halo.
Diretór sira ne’ebé mak la halo servisu, sei troka fali ho jerasaun foun ne’ebé iha atu bele hadia sistema iha Ministériu nia laran no tau an nudar matenek na’in katak servisu iha ministériu ema mesak matoridade hotu. La’os Ministru laiha Diretór sira aproveita lalais sai ba privadu nian entaun chefe departamentu no funsionáriu sira hanesan ayam potong no telefone ba diretór sira laiha.
Entretantu ba akreditasaun Institutu ensinu superior, Primeiru Ministru Xanana Gusmao rekomenda atu review fila fali akreditasaun sira ne’e hotu tanba ita akredita institusaun la’os akredita fakuldade ou programa tanba ida ne’e mak mosu fakuldade siensia da saude no enfarmazen mosu barak to’o laboratorium laiha no ba halo pratika iha hospital ema mate mós barak tanba liman balu lalós tanba laiha pratika iha nia instituisaun.
Ministru Edukasaun, husu ba diretór sira atu hatene programa hotu iha diresaun, la’os wainhira ministru husu maka diretór ba buka tuir fali informasaun ba chefe departamentu sira, ida ne’e labele. tuir lolós diretór nia kakutak grava ona informasaun sira ne’e. (Juela)
